Mở đầu

Trong thực hành chẩn đoán hình ảnh cơ xương khớp, Diffuse Idiopathic Skeletal Hyperostosis (DISH) và viêm cột sống dính khớp (Ankylosing Spondylitis – AS) đều có thể biểu hiện bằng tình trạng tạo xương và cầu xương ở cột sống. Tuy nhiên, đây là hai bệnh lý hoàn toàn khác nhau về cơ chế bệnh sinh, đối tượng mắc bệnh, cũng như đặc điểm hình ảnh học.

Việc phân biệt chính xác hai bệnh lý này có vai trò rất quan trọng vì hướng điều trị và tiên lượng khác biệt đáng kể.

DISH là gì?

DISH (Diffuse Idiopathic Skeletal Hyperostosis) là bệnh lý tạo xương và cốt hóa dây chằng, đặc biệt ở dây chằng dọc trước cột sống. Bệnh thường gặp ở người lớn tuổi và có liên quan với hội chứng chuyển hóa như đái tháo đường, béo phì.

Đặc trưng hình ảnh:

• Cốt hóa “chảy sáp nến” dọc bờ trước thân đốt sống
• Bảo tồn chiều cao đĩa đệm
• Không có viêm khớp cùng chậu

Viêm cột sống dính khớp (AS) là gì?

Viêm cột sống dính khớp (Ankylosing Spondylitis) là bệnh lý viêm cột sống huyết thanh âm tính, liên quan mạnh với HLA-B27.

Bệnh thường khởi phát ở người trẻ tuổi và tiến triển gây dính khớp cùng chậu, dính cột sống và hạn chế vận động.

Đặc trưng hình ảnh:

• Syndesmophyte mảnh, bờ viền (marginal)
• “Cột sống cây tre” (bamboo spine)
• Viêm khớp cùng chậu hai bên
• Loãng xương

Bảng phân biệt DISH và Viêm cột sống dính khớp

Đặc điểm hình ảnh học cần nhớ

1. DISH – “Flowing candle wax”

Ở DISH, cốt hóa dây chằng dọc trước tạo hình ảnh xương mới dày, thô, liên tục dọc mặt trước cột sống, giống như sáp nến chảy.

Đặc điểm quan trọng:

• Thường gặp ở cột sống ngực
• Cầu xương lớn, dày
• Không phá hủy khớp cùng chậu
• Đĩa đệm còn tương đối bảo tồn

2. AS – “Bamboo spine”

Trong AS, tình trạng viêm mạn tính tại vị trí bám gân và vòng sợi đĩa đệm tạo nên các syndesmophyte mảnh và đối xứng.

Theo thời gian:

• Các cầu xương nối liên tiếp
• Thân sống vuông hóa
• Tạo hình ảnh “cột sống cây tre”

Dấu hiệu quan trọng nhất:

• Viêm khớp cùng chậu hai bên

Mẹo phân biệt nhanh trên phim

Nghĩ DISH khi:

• Người lớn tuổi
• Có đái tháo đường/béo phì
• Cầu xương dày, thô
• Đĩa đệm còn tốt
• Khớp cùng chậu bình thường

Nghĩ AS khi:

• Nam trẻ tuổi
• Đau lưng viêm kéo dài
• Viêm khớp cùng chậu hai bên
• Syndesmophyte mảnh
• Loãng xương

Kết luận

Mặc dù DISH và viêm cột sống dính khớp đều có thể gây dính cột sống, nhưng hai bệnh lý này có cơ chế bệnh sinh và đặc điểm hình ảnh học khác nhau rõ rệt.

Trong thực hành lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh:

• Khớp cùng chậu
• Hình thái syndesmophyte
• Độ tuổi bệnh nhân
• Tình trạng khoang đĩa đệm

là những yếu tố quan trọng giúp phân biệt chính xác hai bệnh lý này.